Święcicki Ksawery (1895—1966), żołnierz Legionów Polskich, pułkownik Wojska Polskiego.
Ur. 9 X w majątku Strzałków (pow. noworadomski), był synem Ksawerego Lucjana (zm. 1944), członka zarządu radomszczańskiego Centralnego Tow. Rolniczego, założyciela Ochotniczej Straży Pożarnej w Smotryszowie, oraz Marii Antoniny z Wiesiołowskich. Miał dwóch braci: starszego Mieczysława i młodszego Bogusława, majora 1. Dyw. Panc., oraz siostrę Janinę, żonę Modesta Słoniowskiego (pseud. Słoń), majora WP, adwokata i notariusza w Łodzi, rozstrzelanego przez Niemców w r. 1939. Ś. uczył się początkowo w Częstochowie, gdzie podjął działalność w Związku Młodzieży Polskiej «Zet». Od r. 1910 kontynuował naukę w II Szkole Realnej oo. Pijarów w Krakowie, a od r. 1912 w szkole realnej w Grodzisku (Maz.), gdzie od r.n. należał do Drużyn Polowych «Sokoła». W czasie pierwszej wojny światowej wstąpił 4 IV 1915 w Radomsku do Leg. Pol. i jako podoficer przeszedł szlak bojowy 4. plutonu 1. szwadronu 1. Pułku Ułanów rtm./mjr. Władysława Beliny-Prażmowskiego. Wiosną 1917 ukończył szkołę oficerską pułku w Ostrołęce. Podczas kryzysu przysięgowego był 21 VII t.r. internowany w obozie w Szczypiornie. Dn. 15 XII przeniesiono go do obozu w Łomży, a dzięki staraniom rodziny został 14 II 1918 zwolniony i wrócił do majątku rodziców w Smotryszowie. Wstąpił do oddziału POW w Radomsku; zapewne wówczas zdał maturę. Od 28 X t.r. uczestniczył w rozbrajaniu garnizonu niemieckiego w Radomsku oraz posterunków żandarmerii na terenie miasta.
Dn. 1 XI 1918 wstąpił Ś. do WP; był współorganizatorem i zastępcą dowódcy «szwadronu noworadomskiego» rtm. S. Bzowskiego, ale już 12 XII t.r. przeszedł jako dowódca plutonu do dywizjonu jazdy, formowanego przez rtm. Antoniego Jabłońskiego w Przemyślu (od 16 III 1919 w składzie 11. p. ułanów mjr. Mariusza Zaruskiego). Z pułkiem, wchodzącym w skład 1. Brygady Jazdy płk. Beliny-Prażmowskiego, brał udział od 11 IV t.r. w wyprawie wileńskiej, m.in. 19 IV uczestniczył w zdobyciu dworca kolejowego w Wilnie, a następnie w osłonie miasta; potem od 22 IV w rejonie Landwarowa pełnił służbę na polsko-litewskiej linii demarkacyjnej do sierpnia t.r. W stopniu podporucznika (mianowany 1 V) wyruszył z pułkiem po 14 VIII na front litewsko-białoruski, gdzie do października walczył nad Dźwiną; był wówczas oficerem wywiadowczym pułku. Przeniesiony 15 I 1920 do szwadronu zapasowego 11. p. ułanów, pełnił w nim m.in. funkcje dowódcy oddziału rekruckiego (15 III — 15 V, 15 X — 15 XII t.r.) oraz adiutanta szwadronu (15 V — 1 VIII). Dn. 1 VI awansował na porucznika (ze starszeństwem z 1 IV). Od 15 XII 1920 do 20 I 1921 był zastępcą dowódcy oraz instruktorem szkoły podoficerskiej przy 11. p. ułanów. Następnie, po odbyciu I Kursu Doszkolenia Młodszych Oficerów Kawalerii w Centralnej Szkole Jazdy w Grudziądzu, pełnił w pułku funkcje: p.o. dowódcy 1. szwadronu (od 8 IX 1921), zastępcy dowódcy 1. szwadronu (od 1 X t.r.), instruktora w szkole podoficerskiej pułku (od 17 XI), dowódcy szkoły podoficerskiej (od 29 XI), ponownie zastępcy dowódcy 1. szwadronu i równocześnie instruktora jazdy dla podoficerów (od 5 I 1922) oraz p.o. dowódcy 4. szwadronu (od 16 XII t.r.).
Dn. 6 I 1923 został Ś. instruktorem jazdy konnej, najpierw w Centralnej Szkole Artyl. w Toruniu, a 25 IX t.r. w Oficerskiej Szkole Inżynieryjnej w Warszawie, gdzie dowodził także szwadronem szkolnym. W czasie zamachu majowego w r. 1926 szkoła stanęła po stronie rządu Wincentego Witosa, ale Ś. odmówił wystąpienia przeciw Józefowi Piłsudskiemu i poddał się sankcji tymczasowego aresztu domowego. Od 21 XII t.r. (lub 1 XI) szkolił się na IV Kursie Instruktorów Jazdy Konnej w Obozie Szkolnym Kawalerii w Grudziądzu, specjalizując się w instruktażu jazdy konnej. Uprawiał jeździectwo wyścigowe i brał udział w zawodach skoków przez przeszkody, m.in. na torze pod Kargoszynem (28—29 VI 1922 wygrał pierwszą i drugą nagrodę w tzw. konkursie ciężkim), w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii (1924, 1925), oraz zawodach hipicznych w Warszawie (1924, 1925, 1927 i 1928), Piotrkowie Trybunalskim (1924) i Włocławku (1924). Dn. 10 I 1928 powołano go do Grupy Sportu Konnego przy Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, gdzie wkrótce awansował na rotmistrza (ze starszeństwem z 1 I t.r.). Dn. 11 IX 1929 wrócił do służby w 11. p. ułanów, skąd 8 IX 1931 został przeniesiony do 7. p. strzelców konnych w Poznaniu; w różnych okresach dowodził tam 3. szwadronem lub był zastępcą dowódcy szwadronu zapasowego. W r. 1931 odbył kurs w Szkole Ognia Artyleryjskiego przy Dowództwie Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu, a w r. 1934 kursy: unitarny oraz taktyczno-strzelecki w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, gdzie 28 VI 1935 awansował na majora (ze starszeństwem z 1 I t.r.). Dn. 26 IV 1935 przeszedł do Biura Personalnego MSWojsk. na stanowisko kierownika Referatu Kawalerii i Taborów w Wydz. II Oficerów Zawodowych; wg niepotwierdzonych w dokumentach personalnych informacji miał być od r.n. kierownikiem referatu w Wydz. Studiów Dep. Kawalerii MSWojsk. i zajmować się reorganizacją pułków kawalerii jako oddziałów zmotoryzowanych. W „Przeglądzie Kawaleryjskim” (1936 nr 9) opublikował Parę uwag na temat jeździectwa wyścigowego w wojsku. Dn. 1 VII 1938 objął dowództwo Dyonu Rozpoznawczego 10. Brygady Kawalerii (zmotoryzowanej), który sformował od podstaw i już w dn. 8—18 IX t.r. na jego czele uczestniczył w manewrach w rejonie Łucka, a następnie w aneksji Zaolzia, zajmując 9 X Bogumin, a 27 XI wsie orawskie, przypadłe Polsce po delimitacji granicy z Czechosłowacją.
W kampanii wrześniowej 1939 r. przeszedł Ś. na czele Dyonu Rozpoznawczego 10. Brygady Kawalerii dowodzonej przez płk. Stanisława Maczka cały szlak bojowy, m.in. uczestniczył w bitwie pod Jordanowem (2—3 IX) i pod Skrzydlną (5 IX), a potem w odwrocie na Rzeszów, Jarosław i Lwów. Po agresji ZSRR na Polskę przekroczył 19 IX granicę polsko-węgierską na Przełęczy Tatarskiej, a jego dywizjon, jako ostatni oddział Brygady, zdał 21 IX broń i sprzęt Węgrom na lotnisku w rejonie Beregszasz. Internowany w twierdzy w Komarnie, został tam komendantem polskich żołnierzy. Pod koniec października zachorował i został przewieziony do szpitala w Budapeszcie. Po wyleczeniu opuścił Węgry i 2 VI 1940 dotarł do Francji, gdzie przydzielono go do Stacji Zbornej w Carpiagne. Gdy Niemcy zajęli Francję, ewakuował się 25 VI t.r. do Wielkiej Brytanii; został tam 7 VIII przydzielony do Dyonu Rozpoznawczego Szwoleżerów (późniejszy 10. Oddz. Rozpoznawczy) 2. Brygady Strzelców (późniejsza 10. Brygada Kawalerii Panc.). W dywizjonie pełnił funkcje: od 8 VIII zastępcy dowódcy mjr. Jana Skawińskiego, a od 4 VII 1942 dowódcy. Dowodził nadal, po rozwinięciu 18 VIII t.r. 10. Oddz. Rozpoznawczego, w 10. Baonie Dragonów w składzie 1. Dyw. Panc. gen. Maczka. Dn. 21 XI awansował na podpułkownika (ze starszeństwem z 1 I 1943). Odbył kurs dla oficerów sztabowych na szczeblu brygady w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Dunfermline (15 VI — 1 VIII 1942) oraz III Senior-Senior Officers Course w Bulford Camp (22—28 II 1943). Przewodził delegacji pułkowej 13 VII 1943 w uroczystościach pogrzebowych gen. Władysława Sikorskiego. Po przekroczeniu granicy wieku dla oficerów pełniących obowiązki dowódców oddziałów liniowych zdał 13 XI t.r. dowództwo batalionu zastępcy, mjr. Władysławowi Zgorzelskiemu, i został 4 XII wykładowcą w Centrum Wyszkolenia Piechoty, a następnie 24 VII 1944 komendantem Obozu Rozdzielczego nr 1. Po nieudanej próbie sformowania w lutym 1945 1. p. szwoleżerów I Korpusu objął 20 XI t.r. stanowisko szefa Oddz. Personaliów Oficerskich w Oddz. V Personalnym Sztabu I Korpusu.
Ś. po 5 V 1946 został mianowany pułkownikiem (ze starszeństwem z 1 I t.r.), a następnie zdemobilizowany. Wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia; zwolniony z Korpusu pozostał w Wielkiej Brytanii i zamieszkał w Londynie. Na emigracji prowadził działalność kombatancką, m.in. był członkiem kół byłych żołnierzy «beliniaków» i 11. p. ułanów. Dn. 9 IX 1947 nadano mu tytuł dożywotniego honorowego prezesa Koła 10. Pułku Dragonów. W „Jednodniówce 10. Pułku Dragonów” (Londyn, 1949 nr z 5 IX) opublikował szkic 10 Pułk Dragonów 1939—1949. Bój pod Skrzydlną. Spisał także relację z internowania na Węgrzech (rkp. w IPiM Sikorskiego). Zmarł 4 XI 1966 w Londynie, został pochowany 12 XI na Streatham Park Cemetery przy Rowan Road. Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V kl. (1940), Krzyżem Niepodległości (1931), dwukrotnie Krzyżem Walecznych (1922, 1940), Złotym Krzyżem i Srebrnym Krzyżem Zasługi (1925) oraz jugosłowiańskim Orderem św. Sawy V kl.
W zawartym w r. 1920 małżeństwie z Jadwigą z domu Rawicz-Biedrzycką (1902—1971), miał Ś. syna Zbigniewa (1921—1996), rotmistrza 10. Pułku Dragonów, artystę plastyka, oraz córkę Janinę (ur. 1924).
Grodziska, Polskie groby Londynu, I, II; „Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej”. Bibliografia 1956—2000 (numery 1—160), Londyn 2001 s. 306; Przybyszewski S. M., Dowódcy dywizji, brygad i pułków kawalerii Rzeczypospolitej 1914—1945, Kazimierza Wielka 2015; Rybka—Stepan, Awanse; Rybka—Stepan, Rocznik; — Dalecki R., Armia „Karpaty” w wojnie 1939 roku, Rzeszów 2009; Dembiński W., Pierwszy Kurs Dowódców Szwadronów, „Przegl. Kawalerii i Broni Panc.” [Londyn] 1962 nr 27 s. 27—8; Gaj K. M., 10. Brygada Kawalerii w 1939 roku — organizacja wojenna wielkiej jednostki motorowej, Oświęcim 2013 s. 40; Głowacki L., Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, L. 1976; Juszkiewicz R., 11 Pułk Ułanów Legionowych im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, Ciechanów 1998 s. 12, 90, 92, 208, 224—5, 304; toż supl., Ciechanów 1999 s. 43; Kawaleria polska i bronie towarzyszące w kampanii wrześniowej 1939, Oprac. J. Wielhorski, Londyn 1979; Kukawski L. i in., Kawaleryjska Alma Mater w Grudziądzu 1920—1939. Zarys dziejów, Grudziądz 2008 s. 497, 532; Majka J., Garnizon Rzeszów w latach 1918—1939, Rzeszów 2005; tenże, Internowanie 10. Brygady Kawalerii (zmotoryzowanej) na Węgrzech w 1939 roku, „Annales UMCS Lublin — Polonia”, Sectio F Hist., 2005 nr 60 s. 185, 189, 190; Nowak E. P., Dywizjon Rozpoznawczy 10 Brygady Kawalerii 1938—1939, Kr. 1999 (fot.); tenże, 10 Pułk Dragonów. Formowanie, zmiany organizacyjne, rozformowanie, Kr. 2005 I (fot.); Skibiński F., Ułańska młodość 1917—1939, W. 1989 s. 262; Soniński J., Zarys historii wojennej 11-go Pułku Ułanów Legionowych, W. 1928 s. 6; Steblik W., Armia „Kraków” 1939, W. 1989; Tym J. S., 1. Dywizja Pancerna — organizacja i wyszkolenie, W. 2009; tenże, Wojska pancerne Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1940—1947. Doktryna, organizacja, szkolenie i działania bojowe, W. 2012; Zawistowski T., Orły kawalerii I Brygady Legionów Polskich, „Pamięć.pl — Biul. IPN” 2012 nr 9 s. 64 (fot.); — Dziennik czynności Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza 1939—1947, Oprac. J. Piotrowski, Wr. 2004 I; Dziennik personalny MSWojsk., W. 1922 nr 31 s. 696, 1923 nr 62 s. 578, 1926 nr 53 s. 438, 1929 nr 20 s. 400, 1935 nr 8 s. 52, nr 9 s. 68; Maczek S., Od podwody do czołga, L.—Londyn 1990; Rocznik oficerów kawalerii 1930, W. 1930; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; — „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” [Londyn] 1966 nr 267, 268, dod. „Tydzień Pol.” nr 46 (270), nr 47 (276); „Przegl. Kawalerii i Broni Panc.” [Londyn] 1972 nr 66 s. 132; — CAW: Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeniowych, sygn. 12380/20180 (akta personalne), OPWI, sygn. 25/3181; IPiM Sikorskiego: sygn. A.XII.86/34/60, Wniosek awansowy (5 V 1946), Roczna lista kwalifikacyjna za r. 1946 (3 II 1947).
Daniel Koreś